975 53 510 (ikkje SMS) - For større tekst: Klikk CTRL+ post@skjaakhytteservice.no
14. juli – Midtsumar!

14. juli – Midtsumar!

Midtsumardagen, 14. juli, fell i Noreg midt i sumarhalvåret, tida 14. april (sumardagen) – 14. oktober (vinterdagen). Primstavmerket er ein ljå, ei rive eller ei grein. På min primstav er dagen merka med ei grein.
primstav midtsommarOfte er det òg merka med ein strek på tvers av primstaven. Denne dagen reknar ein at halve sumaren har gått.
I seinare tid har namnet etter svensk mønster også vorte knytta til St. Hans (eller jonsok som mange seier). Eg for min del klarar ikkje å tenkje midtsumar ved St. Hans-tider. Når ein bur i innlandet, og særleg når ein oppheld seg høgt til fjells, er det ikkje kvart år ein har merka mykje til sumaren, ved St. Hans. Da blir det litt deprimerande å tenkje at halve sumaren allereie har susa forbi. Sumaren går fort nok like vel…

Dette si primstaven om midtsumardagen:
midtsumar primstaven

I år går eg framleis og ventar på sumar og sumarvarme. Har liksom ikkje merka så mykje til den.
Eller – kanskje det var i juni den var her? Årets, hittil, varmaste dag var den 2. juni, med 20,7°.
Og når ein ser på heile juni månad i år, er det den varmaste sidan målingane starta i Grotli. Middeltemperaturen var jamvel høgare enn for juli i fjor, da middeltemperaturen var 8,8°!
temp nedbør juniDette er sjølvsagt ikkje mange år å lage statistikk over, men når det ikkje er andre sikre målingar, får ein bruke det ein har…

Alt er liksom satt på «vent» hjå oss i år.
Vi hadde eigentleg rekna med å vera langt kome på husbygginga denne tida. Men lite, eller ingenting, har vore gjort etter jul. Når helsa sviktar er det ingenting å gjera med!
No er gleda at det går så fint framover med Tor! I august er det kontroll og røntgen av ny-hofta.
Når han kunne starte trening i terrenget, med gåstavar, vakna lysta til ein tur til Hamsedalen raskt!

Sist helg gjennomførte han Hamsedal-turen!
ola-bu hamsedalen juli -16

Det største målet var nok ikkje fiske – men rett og slett få ei helg i Ola-Bu att! Og litt fisk vart det òg…
ola-bu hamsedalen 10.07.16 2

Sundag vart det jamvel ein tur på meg og Dora.
ola-bu hamsedalen 10.07.16 3

Når eg las i hytteboka, såg eg at det var 10 år sidan sist eg hadde fottur heilt til Ola-Bu.
ola-bu hamsedalen 10.07.16 1

At snøsmeltinga i fjellet varierar frå år til år – det veit vi.
Men like vel morosamt å sjå det «svart på kvitt» frå same dato. Her frå Hamsedalen 8 juli. 1981 og 2016.
Hamsedalen 1981 og 2016

 

Ynskjer alle ein fin midsumardag – og GOD HELG!

luftetur
* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Tjærebrenning i mile – «Frå før i tida»

Tjærebrenning i mile – «Frå før i tida»

Måleriet på toppen er måla av Ola G. Bismo (1910-1973).
Det vart måla i 1961, på peisen i barndomsheimen min. Mila var i nærleiken av barndomsheimen min, men når den var i bruk, det veit eg ikkje. Eg hugsar den berre som nedgrodde ruinar, som ein framleis kan sjå spora av.

Før i tida var milebrenning ein viktig leveveg for mange. No i nyare tid er det ein del som har teke opp att tradisjonen, mest som attåtnæring eller hobby. Her i Skjåk har det vore brent fleire miler dei siste 30-40 åra, og eg trur at det jamvel i år er eit par miler på gang.

Tor og ein kompis, Tommy Rusten, fekk lyst til å prøve dette handverket. Fyrste gongen, i 1992, restaurerte dei ein gamal tjærevang. Men i 1994 bygde dei ein ny vang (tjærevang), «frå botnen av».
Dei tok ein del bileter, av heile prosessen, som vi legg ut her, saman med litt informasjon.  

tjærebrenning mile  01

«En gyllenbrun, solstekt trevegg.
Værbitt ujevn i fargen. Vakker og rotekte norsk.
Den harmoniske patinaen mange leter etter, får man best ved å ty til det samme råstoffet
som tømmeret selv har utskilt på gamle vegger.»

Milebrenning er ein svært langvarig og tidkrejvande arbeidsprosess.
Fyrst er det stubbebryting,
tjærebrenning mile 04

tjærebrenning mile 02

tjærebrenning mile 03

oppdeling og utvelging av råstoff.
tjærebrenning mile 05

Veden skal kappast og kløyvast,
tjærebrenning mile 07

tjærebrenning mile 06

 renskast for rote treverk og ureinheiter som jord og sand.
tjærebrenning mile 08Deretter må den tørke godt.

Tjærevangen, der tjæra skal brennast, blir mura opp med botn som ei trakt.
tjærebrenning mile 09

Botn blir dekt med ei spesielt tett leire, så tjæra skal renne ned i trerenna («troa») som fører ned i oppsamlingstønna.
tjærebrenning mile 10

Fyrst legges lekter, deretter farved. 
tjærebrenning mile 11

tjærebrenning mile 12

Den tørre veden blir lagt i eit spesielt mønster, tjærebrenning mile 13

ringvis innover mot midten (enkelte startar utover frå midten). tjærebrenning mile 14

tjærebrenning mile 15 Karane hadde rekna ut, at dette var 13. gongen dei handterte veden / vedstikka… 

tjærebrenning mile 16

Ringvis innover, til den får form som ei halvkule.
tjærebrenning mile 17

Oppbygginga må utførast nøyaktig, det er viktig at luftlommer og ujevnheiter unngås, slik at mila kan brenne jamt og kontrollert.

Sanking av lyngtorv:
tjærebrenning mile 19

Vedstabelen dekkes til slutt med lyngtorv,
tjærebrenning mile 20

for at ikkje for mykje luft skal koma til.
tjærebrenning mile 22

Nede ved bakken blir det sett att opningar mellom torvstykka,
tjærebrenning mile 23

slik at ein kan tenne opp mila der.
tjærebrenning mile 21

Opningane tettes når varmen har fått ordentleg tak.

Deretter skal mila brenne, eller ulme.
tjærebrenning mile 24

Det er viktig at varmen breier seg langsamt og jamt innover mot sentrum i mila.
tjærebrenning mile 31

Opne flammer skal helst ikkje forekoma.
tjærebrenning mile 30

Det er den høge temperaturen som gjer at tjæra skil seg ut. tjærebrenning mile 32

Det bør vera relativt vindstille ved milebrenning, tjærebrenning mile 25

elles er det vanskeleg å få mila til å brenne jamt og kontrollert.

Det tek vanlegvis om lag tre døgn å brenne ei tjæremile, og den må passast på heile døgnet.
tjærebrenning mile 33

Eit hol i sentrum av botnen tjener som avløp for tjæra, der den renn ned i oppsamlingstønna.
tjærebrenning mile 28

Utradisjonelt – men i glohaugen kan «Kaffe-Lars» koke…
tjærebrenning mile 34

Kolet vart tidlegar brukt til smikol.
tjærebrenning mile 35I dag brukes det mest til grilling, noko det er godt eigna til.

– –  Tommy og Tor brente fleire miler, den siste i 1996.
– –  Bileta er frå 1994 og 1996.

Slik står tjærevangen i dag, langt inne i skogen – 20 år etter at den sist var i bruk…
tjærebrenning mile 36
…og minnar om ei tid som var.
På toppen gror trær – og nokon ser nytte i den til anna enn tjærebrenning…  

 * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Pin It on Pinterest